Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'nın (AGİT) İstanbul'da yapılan yüzyılın son zirvesi 63 AGİT üyesi ülkenin katılımıyla gerçekleştirildi. AGİT Zirvesi Cumhurbaşkanı Süleyman DEMİREL'in açış konuşmasıyla başladı. Cumhurbaşkanı DEMİREL konuşmasında, AGİT İstanbul Zirvesi'nin açıldığını bildirmekten onur duyduğunu belirterek, "Ülkem ve halkım adına hepinize hoşgeldiniz diyorum. Verimli bir zirve ve İstanbul'da hoş bir zaman geçirmenizi dilerim" dedi.
Cumhurbaşkanı DEMİREL, Helsinki Nihai Senedi, Paris Şartı ve tüm AGİT kazanımlarının üye ülke halklarının yaşam standartını yükselttiğini keydederek, "Samimiyetle ümit ediyorum ki, sonuçları ve alacağı kararlar itibariyle bu Zirve, birbirine kenetlenmiş ve daha müreffeh toplumlar olmamız yolundaki çalışmalarımıza ivme kazandıracaktır" dedi.
2000 yılının, Nihai Senedin imzalanmasının 25'inci yıldönümü olacağını belirten Cumhurbaşkanı DEMİREL, "Helsinki Nihai Senedi'nin yeni ve daha iyi bir dönemin habercisi olduğu gibi 2000 yılının da yeni ve daha iyi bir binyılın müjdecisi olmasını ümit ediyorum. AGİT'nın 25'inci yıldönümünü en görünür biçimde kutlamak ve gerçekleştirdiklerimizle övünmek hakkımızdır" dedi.
Cumhurbaşkanı Süleyman DEMİREL, AGİT üyelerinin konuşmaları çerçevesinde Türkiye adına yaptığı konuşmada, Soğuk Savaş'ın sona ermesiyle tüm sorunların çözülmediği belirtirken şöyle konuştu: "Etnik nefretin körüklediği ihtirasla beslenen kör şiddet, sadece AGİT bölgesinin birçok yerinde milyonlarca insanı evinden, yurdundan eden ve yüzbinlercesinin hayatını kaybetmesine yol açan tahribata yol açmadı. Aynı zamanda oluşmakta olan uluslararası güvenlik sisteminin temellerini sarstı. Etnik milliyetçilikten kaynaklanan gerilimler hızla yayılır ve gelecekteki çatışmaların tohumlarını ekerken, bunu hepimiz görebildiğimiz halde vaktinde önlem alamadık."
Cumhurbaşkanı DEMİREL, yeni binyılın eşiğinde trajedileri önleme konusundaki yeteneklerin, gelişmelerin gerisinde kalmasına izin vermemek gerektiğini belirterek, "Bunu AGİT'nın katkısı ile gerçekleştirebiliriz" dedi. Cumhurbaşkanı DEMİREL konuşmasında Kafkasya konusundaki gelişmelere de dikkat çekerken, uluslararası toplumun bölgedeki gelişmeleri geriden seyretmemesi gerektiğini söyledi. DEMİREL, "Uluslararası toplum ve minsk gibi mekanizmalar çözümü kolaylaştırıcı rol oynamalıdır. Kafkasya için de bir istikrar fikri üzerinde durulmalıdır" dedi.
Cumhurbaşkanı DEMİREL konuşmasının sonunda, "Anlayış, hosgörü ve barışın nihai tahlilde galip geldiği bir AGİT bölgesi kurmak için çabalarımıza devam etmeliyiz. İstanbul Zirvesi bu yüksek ideale giden yolumuzda yeni bir dönüm noktası olacaktır" dedi.
TARİHE ÜÇ İMZA
İstanbul Çırağan Sarayı'nda gerçekleştirilen AGİT Zirvesi'nde konuşmaların tamamlanması ve dinlenmesinden sonra, AKKA Uyarlama Antlaşması, Avrupa Güvenlik Şartı imzalandı ve İstanbul Deklarasyonu kabul edildi.
AKKA Uyarlama Antlaşması
Avrupa'da Konvansiyonel Kuvvetler Antlaşması'nın (AKKA) yeni koşullara uyarlanmış şekli taraf ülkelerin liderleri tarafından imzalandı. Antlaşmaya, aralarında Cumhurbaşkanı Süleyman DEMİREL'in de bulunduğu 30 ülkenin devlet ya da hükümet başkanları imza koydu.
AKKA'yı değiştiren hukuki belgenin yanında, bu hukuki belgeyle ilgili olarak ülkelerin yapacakları siyasi beyanları içeren bir "nihai senet" de kabul edildi. Yeni anlaşma, 30 taraf ülkenin bulunduracakları silah ve donanım sistemlerinin tavanlarını belirliyor. Daha önce blok esasına dayanan tavanlar, bundan böyle ülkelere göre belirlenecek. İstanbul'da imzalanan belge ile, Varşova Paktı'nın dağılmasından sonra, AKKA'nın yeni koşullara uyarlanmasıyla ilgili olarak 1996 yılında başlatılan görüşmeler sonuca ulaştırılmış oldu.
Avrupa Güvenlik Şartı
Avrupa Güvenlik Şartı AGİT üyesi ülkelerin devlet ya da hükümet başkanları tarafından imzalandı. Çırağan Sarayı'nda AGİT Zirvesi'nde konuşmaların tamamlanması ve kabul edilen Avrupa Güvenlik Şartı ile ilgili yorumların dinlenmesinden sonra belge imzalandı.
AGİT Zirvesi'nin sonunda taraf ülkelerin devlet ya da hükümet başkanları tarafından imzalanan ve "İstanbul Şartı" olarak da adlandırılan Avrupa güvenliğine ilişkin Şart'ta, AGİT bünyesinde yeni birimlerin oluşturulması, savaşta zarar gören toplumların rehabilitasyonu ve çatışmaların önlenmesine ilişkin teşkilatın etkinliğinin artırılması öngörülüyor.
Avrupa Güvenlik Şartı'nda AGİT'nın bölgesinde barış ve istikrarı koruma rolönün güçlendirilmesi öngörülüyor. Ülkeler arasında çatışma tehlikesinin hala ortadan kalkmadığı belirtilen Şart'ta, ülkeler ve halklar arasında işbirliğinin güçlendirilmesi gereği vurgulandı. Şart'ta, uluslararası terörizm, şiddet içeren radikalizm, organize suçlar ve uyuşturucu trafiğinin güvenliğe meydan okuduğu ve amaçları ne olursa olsun terörizmin her türünün kabul edilemeyeceği belirtildi. Belgede, katılımcı her ülkenin demokrasi, hukukun üstünlüğü ve insan haklarına saygı temelinde bögede barış ve istikrarın güçlendirilmesinin en iyi şekilde güvence altına alınacağı belirtilirken, iç hukuk ve düzenlerinde problem çıkabilecek ülkelerin talep etmeleri durumunda, ilgili ülkeye yardım yollarının araştırılacağı, azınlıkların haklarının korunması ve geliştirilmesinin, üye devletlerde demokrasi, barış, adalet ve istikrar için temel etkenler olduğu keydedildi. Her türlü etnik temizlik ve kitlesel sınırdışı etme politikalarının reddedildiği maddesi de yer aldı.
İstanbul Deklarasyonu
Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı'nın (AGİT) İstanbul'da yapılan yüzyılın son zirvesinde, Balkanlar ve Kafkaslar'daki meseleleri de içeren bölgesel konularla teşkilatın bölgesel çatışmalara ilişkin misyonlarının bugüne kadar ki sonuçlarıyla ilgili ortak bir deklarasyon yayınlandı.
Tarihe "İstanbul Deklarasyonu" olarak geçecek 43 maddelik bildiriye "Bizler AGİT'nı oluşturan ülkelerin devlet ya da hükümet başkanları, 21. yüzyılın ve Helsinki Nihai Senedi'nin 25'inci yıldönümü arifesinde İstanbul'da toplandık" diye başlandı.
Deklarasyon'da, AGİT bölgesindeki çatışmaların önlenmesi ve çıkanların da barışçı çözümüne yönelik çabaların yoğunlaştırılması taahhüdü tekrarlandı.
Zirvenin, şiddetli depremlerin acısını yaşayan Türkiye'de yapılmasıyla, doğal felaketlerin korkunç sonuçlarının bir kez daha farkına varıldığı belirtilen Deklarasyon'da, bu tür olaylarda, Güvenlik İşbirliği Platformu temelinde, uluslararası toplum ve sivil toplum örgütleriyle işbirliği içinde müdahale etmeye AGİT'nın katkı gücünün sorgulanması gerektiği kaydedildi.
Deklarasyon'da, Daimi Konsey'e bu konuyu ele alması talimatı verildiği belirtildi.
AKKA Uyarlama Antlaşması ile Avrupa Güvenlik Şartı'nın imzalanması ve İstanbul Deklarasyonu'nun kabul edilmesinden sonra AGİT İstanbul Zirvesi sona erdi.
Zirvenin kapanış konuşmasını yapan Cumhurbaşkanı Süleyman DEMİREL şunları söyledi: "Çalışmalarımızın sonuna gelmiş bulunuyoruz. İnanıyorum ki önemli kararlar aldık. İmzaladığımız Güvenlik Şartı, bize ve AGİT'na gelecek faaliyetlerimizde rehberlik edecektir. Bu Şart, beş yıl süren zor ve dikkatli bir çalışmanın ürünüdür. Bu, tüm üye ülkelerin ortak tutumunu içeren ve oydaşmanın ağırlığını taşıyan bir belgedir. Bu hafife alınacak bir sonuç değildir. İmzalamış bulunduğumuz Uyarlanmış AKKA Antlaşması da uzun ve zorlu müzakerelerin eseridir. Güç tercihler yapılması gerekmiştir. Sonuçta gelecek nesiller için daha güvenli bir dünya yaratılması vizyonunun galip çıktığını memnuniyetle ifade ediyorum.
Bugün AGİT bölgesinde görülen krizlerin ve toplumların içlerindeki gerginliklerin hükümetler, toplumlar ve bireyler arasında gerçek bir ortaklığa dayalı yeni bir dönemin doğum sancıları olduğuna inanıyorum. Mutlak gerçek, hepimizin insan olduğumuzdur. Vazgeçilmez haklarımız kadar, sadece birbirimize karşı değil tüm insanlığa karşı da sorumluluklarımız bulunmaktadır.
AGİT bölgesinin her köşesindeki insanların bir ağaç gibi tek ve hür, bir orman gibi birleşmiş ve bütünleşmiş yaşayabileceği güne kadar bu amaç uğruna çalışmalıyız. Toplantıyı sona erdirmeden önce, gelecek dönem başkanlığını deruhte edecek olan Avusturya'ya başarılar diliyorum. AGİT İstanbul Zirvesi nihayete ermiştir."
AGİT İstanbul Zirvesi nihayete ermiştir. "