Eski Yugoslavya'da Türkçe Yazılan İlk
Çocuk Şiiri: "Kızıma Ninni"
Hasan MERCAN
Hacı Ömer Lütfi'nin 100 yıl önce yazdığı
Kızıma Ninnisi, Çocuk Edebiyatımıza çığır açmıştır...
Necati Zekeriya Üsküplü şair
Prizrenli (Yugoslavya-Kosova) düşünür ve şair Hacı Ömer Lütfi'yi (1870-1928) Eski Yugoslavya'da, ilk kez Türkçe dergilerde Prof. Dr. Nimettullah Hafız tanıtmıştır.
Önceleri Arapça-Acemce sözcüklerle şiir yazan şair Hacı Ömer Lütfi, zamanla dilin millet varlığındaki büyük yerini bilen bir edip olarak Kızıma Ninni başlıklı çok kalıcı bir şiir yazdı.
Bu, Türkçe'nin yerine başka dilleri (bu arada Arnavutça'yı) koymak isteyenlere karşı bir feryat anlamını taşır.
Sözkonusu şiirinde şair büsbütün başka bir vezin kullanacak, folklor öğelerinden yararlanacak, aynı konuyu içeren şiirine şöyle başlayacaktır:
Ninni kızıma ninni,
Ninni gözüme ninni,
Ninni kuzuma ninni, Kuzum ninni ninni.
Şairin şiirinde 6 dörtlük vardır. Her dörtlükteki üç dize (mısra) ninni sözcüğüyle bitmiştir. Örnek olarak gösterdiğimiz ilk dörtlükteki dört dizede ise uyakları (kafiyeleri) ninni sözcüğüyle yapmıştır.
Bu şiir, biçim ve müziğiyle klasik, ama imge ve benzetme öğeleriyle çağdaştır. Örneğin, üçüncü dörtlüğü:
Beşiğidir boyalı,
Yastığıdır oyalı,
Yuvasıdır ferahlı,
Ferahlı ninni ninni.
Şair, eski halk şiirimizin ustalarına, başta Yunus Emre'nin söyleyişine saygı göstermekte, şiirdeki geleneğin önemini bilinçli olarak yedilik heceye, biraz da ninni ve tekerleme havasıyla yazarken; hece vezninin verdiği bütün olanaklardan ustaca yararlanmıştır. Bunu şiirin son dörtlüğünde görmek olasıdır; örneğin:
Tatlıdır sözün ninni,
Karadır gözün ninni,
Yaşasın kızım ninni,
Yaşasın ninni ninni.
Şairimizin estetiğine büyük Türk Şairi Tevfik Fikret'te de rastlanabilir. Şair, şiirinde çocuğa dostça yaklaşmakta, çocuğu süsten çok; arkadaş, insan ve yaşam yoldaşı olarak görmektedir. Bu temel düşüncesini şiirinin beşinci dörtlüğünde belirtmiştir; örneğin:
Uyu, büyü güzelim,
Çokça büyü sağelim,
Sensin benim emelim,
Emelim ninni ninni.
Şairin, 2. Dünya Savaşı yıllarında, hatta daha önceleri de şiir, çocuk şiirleri yazması, Eski Yugoslavya (Kosova) Türk Edebiyatı Çocuk Şiiri'nin uzak bir geçmişi olması bakımından önemli bir değer taşır.
Üstelik, diliyle, deyişiyle, biçimiyle, içeriğiyle de klasik-çağdaş bir çocuk şiirini Eski Yugoslavya (Kosova) Türk Çocuk Edebiyatı'na miras bırakması, bu dalın (türün) çeşitli açılardan kökenine inilmesini zorunlu kılmaktadır.
100 yıl önce yazılan bu ilk Türkçe çocuk şiiri, merhum şair ve yazar Necati Zekeriya'nın dediği gibi, eski Yugoslavya (Kosova) Türk Çocuk Edebiyatı'na çığır açmıştır.