Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan Batman ili, kuzeyde Muş, batıda Diyarbakır, doğuda Bitlis ve Siirt, güneyde Mardin illeri ile çevrilidir.
TARİH
Batman’nın tarihi Neolotik çağ öncesine dayanmaktadır. Bölge tarihini belirlemek için ilk çalışma 1963 yılında başlanılan ve Prof. Dr. Halet Çambel ile Prof. Dr. Robert J. Braid Wood yönetiminde İstanbul Üniversitesi Prehistorya Kürsüsü ile Chicago Üniversitesi Doğu Bilimleri Enstitüsü tarafından ortaklaşa yürütülen Güneydoğu Anadolu Tarih Öncesi Araştırmaları Karma Projesi kazılarıdır. Bu çalışmaların yanı sıra Batman Çayı'nın batısında bulunan Demirköy höyüğünde Amerika Delaware Üniversitesi öğretim üyelerinden Dr. Michael Meir Rosenberg ile Diyarbakır Müzesi Müdürlüğü işbirliği sonucu 1990 yılından beri sürdürülmekte olan kazılarda bölge tarihini aydınlatıcı çeşitli buluntular elde edilmiş, Batman’ın çok eski ve önemli bir yerleşim alanı olduğu saptanmıştır. İlin Kozluk ilçesi Kaletepe köyü sınırları içerisinde kalan ve Batman Çayı kenarında bulunan Hallan Çemi höyüğünde yapılan kazı çalışmalarında elde edilen buluntular (M.Ö. 10.600-10.000) yıllarına ait kadın süs eşyaları, taştan yapılmış hayvan figürlü heykel ve taş silahların incelenmesi sonucunda bu yörenin yaklaşık 12.000 yıl öncesi bir yerleşim alanı olduğu ortaya çıkmıştır. Neolotik çağda Hallan Çemi tepesi ile Çayönü yerleşmeleri arasında yer alan bölgenin kronolojik boşluğu dolduran bir öneme sahip olduğu kabul edilmektedir. Anadolu'nun en eski yerleşim yeri olarak Çatalhöyük kabul edilse de Çayönü ve Hallan Çemi höyüğündeki buluntular ile en eski yerleşim biriminin Batman-Kozluk sınırları kapsamında yer aldığı teyit edilmiştir.
M.Ö. 3 bin yıllarında, bugün Mezopotamya denilen Dicle-Fırat nehirleri arasında yer alan bölgeye "Subaru" denildiği, Sümer ve Akad'lardan kalma belgelerden anlaşılmaktadır. Yukarı Dicle bölgesinin ilk uygar halkı Subaru'lardan sayılan Hurriler'dir. Hurri Babil dilinde mağara demektir. Hurri'ler kendi aralarında Hurri ve Mitani olmak üzere iki ayrı konfederasyona ayrılır. Zamanla Mitani Krallığı güçlenmiş, Hurri Krallığı ise zayıflayarak tarihten silinmiştir. Mitanilerden sonra bölgeye Asurlular ve Urartular egemen olmuşlardır . Asur lideri 3. Tiglattpileser, M.Ö. 736'da doğuya yönelerek Sasun (Sason) mıntıkasındaki Ulluba ülkesini hükmü altına aldı. Urartulardan sonra bölge sırasıyla; İskitlerin, Medlerin, Perslerin, Selevosların, Partların, Romalıların, Bizans'ın egemenliği altında kalmıştır. (M.Ö. 653 - M.S. 639 )
İran ve Bizans'ın uzun süren egemenlik kurma savaşlarına tanıklık eden bölge, Hz. Ömer'in Kuzey Mezopotamya'yı fethiyle İslam ordusu egemenliğine girmiştir. Hz. Osman ve Hz. Ali dönemlerinde de İslam ordusu egemenliğinde bulunan bölge daha sonra sırasıyla Emevilerin (551-750), Abbasilerin (750-869), Hamdanilerin ve 984 yılında Mervanilerin yönetimi altında bulundu. 1071 yılında Malazgirt'i ele geçiren Selçuklular 1085 yılında bölgeye hakim oldular. 1183 yılına kadar Selçukluların yönetiminde bulunan bölge, aynı tarihte Selahattin Eyyubi'nin seferleriyle yönetim Eyyubilere bağlı Hasankeyf Emiri Artuklu Nurettin Mehmet'e verilir. Bu tarihten itibaren başlayan Artuklu oğulları dönemi Anadolu Selçukluların 1240 yılında bölgeye egemen oluşuyla son bulur. 62 yıllık Selçuklu Hanedanlığının ardından 1304 yılında başlayan ve 92 yıl süren Mardin Artukluları dönemi ise, Timur'un bölgeye hakim olması ve Diyarbakır yöresini Akkoyunlu Kara Yölük Osman Bey'e bırakmasıyla sona erer. Bölge 1578-1588 yılları arasında Diyarbakır Beylerbeyliğine bağlı görünmektedir.
Batman'ın tarihi hakkında en eski bilgiler halk hikayeleri, mitler ve Heredot tarihinde verilmektedir. Ortak verilere göre Med Kralı Abtyagestin'in torunu Kyros karşıtı Erpagazso M.Ö. 550 yılında yenilince utancından dolayı Medlerin yaşadığı Media bölgesinin kuzey batı ucundaki topraklarına çekilmek zorunda kaldı. Başka bir görüşe göre de Kyros, Pers egemenliği altında kalmamak için bu bölgeye yerleşmiştir. Karaçalı, sazlık ve bataklıktan oluşan bu bölgenin ortasında yapay bir adacık oluşturup, adına han obası anlamında olan “Elekhan" denilmiştir (M.Ö.546). Elekhan 194 yıl bağımsız ve mutlu bir dönem geçirerek 352 yılında büyük İskender'in istilasına uğramıştır. Daha sonra Lesepkoslar, Partlar, Romalılar, Sasani ve Bizans’ın hakimiyetine girmiştir. Artuklular, Moğollar, İlhanlılar, Celaliler, Karakoyunlular, Akkoyunlular ve 1500 yılında Sevafilerin eline geçmiştir.
1638 yılında, IV. Murat Bağdat seferi sırasında kendisine büyük yararlılıklar gösteren Turhan oğlu Mahmut Paşa'ya Elekhanı içine alan Batman suyu ile Botan suyu arasında kalan bölgenin tamamını verdi. Bu gelişmeden sonra Elekhan telaffuz değişikliğine uğrayarak halk dilinde Elah zamanla İluh ismini aldı. 1937 yılında bucak haline getirilen İluh, 1940'lı yılların sonları ile 1950'li yılların başlarında bölgede varolan petrol filizlerinin değerlendirilmesi sonucunda büyük gelişme kaydetmişti. Bir görüşe göre Batman Çayı’nın adı 1950’li yılların başında İluh bucağına verilmiştir.
1955 genel nüfus sayımında Batman nüfusunun 4713 olarak kaydedilmesiyle 2 Kasım 1955 yılında belediye teşkilatı kurulmuştur. 1990 yılına kadar çok hızlı bir gelişme yaşayan Batman, 16 Mayıs 1990 tarih ve 3647 sayılı kanunla il unvanına kavuşmuştur.
COĞRAFI KONUMU
Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde bulunan Batman ilinin kuzey ve kuzeydoğusu yüksek, sarp ve dağlık, güneyi ise dağlık ve engebelidir. Dicle nehri batıdan doğuya akarak il topraklarının içinden geçer. Batman Çayı, Batman-Diyarbakır il sınırını çizerek Dicle nehri ile birleşir.
İl merkezi Batman çayı havzasında düz bir arazi üzerine yerleşmiştir. İlin doğusunda petrol üretimi yapılan 1288 metre yükseklikte Raman dağı ve Güneydoğu Torosları vardır. Batman'da karasal iklim hüküm sürmektedir. Bölgede yazları sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlı geçer. İl yeraltı su rezervi bakımından da oldukça zengindir.
Verimli ovalara sahip olan il merkezinin kurulduğu Batman Çayı havzasını çevreleyen Sason dağları (Aydınlık dağları), Meleto tepesi, Kuşaklı dağı, Avcı dağı, Meydanok tepesi, Kortepe, Raman dağı bulunmaktadır. Meleto yaylası, Beşiri ovası ile Batman ovası yanında Raman dağının Güney etekleri ile Mardin eşiğini oluşturan Hasankeyf ilçesinin güney ve güneydoğusunu çevreleyen kalkerli arazi yapısının verdiği imkanlarla oluşturulan mağara evleri yüzey şekilleri açısından oldukça güzel bir görünüm arzetmektedir. 4000'i aşkın mağaranın bulunduğu bu bölge dünyada benzeri az bulunan bir doğa harikasıdır. Sel sularının binlerce yıllık bir süreç içinde oluşturduğu kanyonlar ve buna bağlı olarak ortaya çıkan engebeli arazi yapısının biçimlendirdiği yeryüzü şekillerinin seyrine doyum olmaz.
SANAYİ
Batman’ın ekonomisi, Raman dağında çıkarılan petrole dayanmaktadır. Türkiye’nin petrol ihtiyacının yüzde 20’si bu bölgeden karşılanır. Petrolün bir kısmı Batman-İskenderun boru hattı ile Yumurtalık bölgesine gönderilmektedir. İlde petrol rafinerisinden başka büyük sanayi fabrikası yoktur. Tuğla, yem, mercimek işleme, çırçır, bisküvi fabrikaları özel sektöre ait olup, küçük işletmelerdir. Batman Organize Sanayi Bölgesi I. etap ve II. etap olmak üzere iki bölüme ayrılmıştır.
TARIM
Yörede tarım, Batman ve Beşiri ovalarında yapılmaktadır. Batman ovası, ülkemizin sayılı verimli ovalarından biridir. Sulama yapılan alanlarda pamuk, tütün, tahıl, baklagiller ve meyve-sebze yetiştirilir. Dağlık bölgelerde büyük baş hayvancılığı gelişmiştir.
EĞİTİM
Batman’da ekonomik ilerlemeye paralel olarak il merkezinde eğitimde de gelişmeler olmuştur. Fakat kırsal kesimde bu gelişme çok yavaştır. İlde 57 ilköğretim okulu, 4 lise, 1 özel lise, 4 meslek lisesi , 1 meslek yüksek okulu vardır.
ULAŞIM
Batman’ın şehir merkezinden Diyarbakır-Siirt karayolu ile Haydarpaşa-Kurtalan demiryolu hattı geçmektedir. Askeri amaçlı bir havalanı mevcut olup, bazan sivil ulaşım hizmetinde de kullanılmaktadır.
NÜFUS
Batman nüfus bakımından Türkiye’nin en hızlı gelişen bölgesidir. 2000 tarihinde yapılan genel nüfus sayımına göre Batman’ın nüfusu 476.063’dür. Batman’ın biri merkez olmak üzere altı ilçesi vardır.
Merkez bucağa bağlı 26 köyü vardır. Merkez ilçe: Raman dağı eteklerinde düz bir alanda kurulmuştur.
Petrol, ilçenin gelişmesinde ve kalkınmasında büyük rol oynar.
Beşiri: İlçe toprakları, Diyarbakır havzasının uzantısı olan Güneydoğu Anadolu düzlüklerinde yer alır. İlçenin tek yükseltisi, Raman dağıdır. Dağın yüksek kesimlerinde yaylalar vardır.
Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır.
Gercüş: İlçe toprakları Mardin-Midyat eşiği olarak bilinen geniş ve yüksek bir platonun kuzeyinde yer alır. İlçenin en önemli akarsuyu olan Dicle, doğuda Siirt iliyle tabii sınırı çizer. Küçük akarsu boylarında da ova düzlükleri vardır.
Ekonomisi hayvancılık ve tarıma dayalıdır.
Hasankeyf: İlçe toprakları geniş ve yüksek bir platonun üstünde yer alır. Kuzeyinde Yama dağı, güneyinde Mardin dağları vardır. Dicle nehri Beşiri ile tabii sınırı çizer.
Ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayanır.
Kozluk: İlçe topraklarının kuzeyinde Sapan dağları, güneyinde ise dalgalı düzlükler yer alır. Ekonomisi tarıma dayalıdır. Tarım daha çok akarsu boylarında yapılır.
Sason: İlçe toroslarla kaplı bir alanda yer alır. Ekonomisi hayvancılığa dayalıdır.
Yaylacılık yoluyla kılkeçisi, koyun ve yöreye ait siyah yünlü Ankara keçisi beslenir. Ankara keçilerinden elde edilen yünlerle meşhur Siirt battaniyeleri yapılır. Arıcılık gelişmiş olup, balı meşhurdur.
BATMAN’DA BASIN
Batman Cumhuriyet Başsavcılığı’nın 24.05.2005 tarihli verilerine göre İl’de 15 gazete yayın hayatını sürdürmektedir.