I. AB ÜLKELERİNDEKİ TÜRK NÜFUSU
Avrupa’daki Türklerin tarihi, Türkiye’nin Avrupa Birliği’yle olan ilişkileri kadar uzun bir geçmişe sahiptir. Bu gerçeğe ve yaklaşık 40 yıldır Avrupa Birliği’nin değişik ülkelerinde yaşayan, sayıları 1999 rakamlarıyla 3,4 milyona ulaşmış Türkiye kökenli Avrupalı’ya rağmen, ilişkilerin bu boyutu sahip olduğu önem ölçüsünde dikkate alınmamaktadır.
Son dönemde Türkiye-AB ilişkileri tartışmalarında bu sivil ilişki boyutu çoğunlukla ihmal edilmektedir. Bu gerçeğin yanısıra, Türklerin anavatanlarıyla özel ekonomik bağları, özellikle de Türk serbest girişimcilerinin Türkiye’yle olan sıkı ekonomik ilişkileri gözardı edilmemelidir. Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki siyasal, tarihsel ve ekonomik bağlar yanında, AB’nde yaşayan Türkler de kaynaştırıcı bir unsur olarak kabul edilirse, Türkiye’nin AB’nin periferisi haline gelmesi kabul edilemez.
1999 verileriyle Avrupa Birliği’nde yaşayan 3,4 milyon Türk vatandaşının sayısı, Lüksemburg’un toplam nüfusunun yedi katıdır. Bu rakam, İrlanda nüfusunun beşte dördünün üzerinde, Danimarka ve Finlandiya nüfusunun da yarısından fazla ve ayrıca Avusturya, Yunanistan, Portekiz ve İsveç gibi ülkelerin nüfuslarının yaklaşık üçte birine eşittir. AB ülkelerindeki sayıya İsviçre’de yaşayan 80 bin civarındaki Türk eklendiğinde, Avrupa ülkelerindeki Türklerin sayısı daha da artmaktadır. Bu rakama AB üyesi Yunanistan’ın Batı Trakyalı Türk kökenli vatandaşları ve Kıbrıslı Türkler dahil değildir. AB ülkelerindeki en büyük Türk nüfusu % 70’in üstündeki payıyla Federal Almanya’da bulunmaktadır.
Almanya’daki Türkleri, yaklaşık % 9 ile Hollanda’da yaşayan Türkler, % 8,7 ile Fransa’daki Türkler ve % 4,4 ile Avusturya’daki Türkler takip etmektedir. Sözkonusu dört ülke AB sınırları içinde yaşayan Türk nüfusun yaklaşık % 93’ünü barındırmaktadır. Türkler, nüfus açısından sayıca büyüklüklerinin yanısıra, göç tarihlerinde kamuoyu tarafından ve siyasi tartışmalarda hak ettiği ölçüde takdir edilmeyen bir de ekonomik güç oluşturmuşlardır.
II. AB ÜLKELERİNDE ÇALIŞAN TÜRK NÜFUSU
Türklerin en yoğun olarak yaşadığı Federal Almanya'da bile çalışan Türk nüfusu üzerine ayrıntılı resmi veri bulmak oldukça zordur. Mevcut rakamlar bazı demografik konularla sınırlıdır. İstatistik dairelerinde daha ayrıntılı, özellikle de ekonomiyle ilgili veriler çoğu zaman bulunmamaktadır.
Avrupa Birliği'nde önemli bir nüfus grubunu teşkil eden Türklerin ekonomik göstergeleri hakkında ayrıntılı resmi veriler olmasa bile, bu alanda Türkiye Araştırmalar Merkezi'nin Federal Almanya çapında gerçekleştirdiği kapsamlı ampirik araştırmalar AB genelindeki veriler için temel teşkil etmektedir. Aynı yöntemle burada Türklerin, tek tek ülkelerin Gayrı Safi Yurtiçi Hasılası'na (GSYİH) katkıları hesaplanmıştır. Avrupa’da yaşayan 3,4 milyon Türk arasında çalışanların oranı yaklaşık 1,2 milyon düzeyinde bulunmaktadır. Almanya’da olduğu gibi diğer AB ülkelerinde de çalışan Türklerin tüm Türk nüfus içindeki oranı, o ülkelerde çalışan nüfus oranının altında bulunmaktadır.
Bu durum Türkler arasındaki işsizlik oranının o ülkelerdeki toplam işsizlik oranının üzerinde seyretmesi, Türk nüfusun yaş ortalamasının daha düşük ve çalışan kadın oranının da AB ülkelerindeki toplam nüfusa göre daha geride olmasından kaynaklanmaktadır.
Almanya’daki yoğunlaşmaya parelel olarak çalışan Türklerin 832.000’i bu ülkede yaşamaktadır. Federal Almanya’yı takriben 105.000 Türk çalışan ile Hollanda ve takriben 101.000 Türk çalışan ile Fransa izlemektedir. Fransa’daki yüksek işsizlik nedeniyle çalışan nüfusun oranı diğer ülkelere göre, özellikle de Hollanda’ya göre daha düşüktür. Fransa’da çalışan Türklerin oranı % 32,3 düzeyinde iken, Hollanda’da bu oran % 42,4 ile en yüksek düzeye ulaşmaktadır. Çalışan toplam 1.178 milyon Türkten takriben 1.105 milyonu işçi veya daha farklı bir ifadeyle bağımlı çalışanlardan oluşmaktadır. Diğer 73 bin çalışan ise Türk girişimciler grubunu oluşturmaktadır.
III. AB ÜLKELERİNDE ÇALIŞAN TÜRKLERİN EKONOMİK KATKISI
Avrupa Birliği ülkelerinde toplam çalışanların % 0,75’ini oluşturan 1,2 milyon çalışan Türk, AB’nin Gayri Safi Yurtiçi Hasılası'na (GSYİH) 1998 yılında takriben 107,8 milyar DM’lik ya da 55,1 milyar Euro’luk bir katkı sağlamış bulunmaktadır. Türklerin ağırlıklı olarak yaşadıkları sekiz ülkede her bir Türkün GSYİH’na ortalama katkısı 1998 yılında takriben 31.700 DM ya da 16.200 Euro idi. AB’ndeki toplam nüfu-sunun birey bazındaki GSYİH ortalaması ise yaklaşık 39.000 DM ya da 19.950 Euro’dur. Ağırlıklı olarak 8 AB ülkesinde yaşayan Türklerin bu ülkelerin 1998 yılındaki GSYİH’na yaptıkları 107,8 milyar DM’lik katkının % 72,9’unu Federal Almanya-’da yaşayan Türkler sağlamış bulunmaktadır.
Bu ülkede yaşayan Türklerin daha önceden gösterildiği gibi, Almanya’nın Gayri Safi Milli Hasılası’na (GSMH) yaptıkları katkı 1998 yılında 78,6 milyar DM’lik bir rakama ulaşmaktadır. GSMH ve GSYİH arasındaki farkın Türkler açısından büyük önem arz etmediğinden ve bu ülkedeki yaşayan Türklerin gelir ve servetlerini Almanya'da elde ettiklerinden hareket edildiğinde, 78,6 milyar DM'lik GSMH payının aynı şekilde GSYİH için de geçerli olduğu ortaya çıkmaktadır.
IV.AB ÜLKELERİNDEKİ TÜRK GİRİŞİMCİLERİNİN EKONOMİK GÜCÜ
Çalışan Türkler arasında girişimcilerin oranı 1999 yılı itibariyle % 6,2’dir. Bu rakam 1995 yılında % 4,8 idi. Türkiye Araştırmalar Merkezi’nin hesaplamalarına göre AB’ndeki Türk girişimcilerinin sayısı 1995-1999 yılları arasında 54.300’den 73.200’e çıkarak % 34,8’lik bir büyüme hızı göstermiştir.
Türk serbest girişimcilerinin önemi sadece sayısal büyüklüklerinden değil, aynı zamanda yarattıkları ekonomik potansiyelden de anlaşılmaktadır. Türk serbest girişimcilerinin, 1995-1999 döneminde Türkiye Araştırmalar Merkezi verilerine göre toplam yıllık ciroları 42,2 milyar DM’den 61,2 milyar DM’ye çıkmıştır.
Bu % 45’lik bir büyüme oranını ifade etmektedir. Aynı gelişme yatırım hacminde ve istihdam edilenlerle ilgili rakamlarda da gözlenmektedir. Yatırımlardaki büyüme oranı aynı dönemde 10,3 milyar DM’den 15,4 milyar DM’ye yükselmiştir. Gerçekleştirilen yatırım hacminin büyüme oranı ise % 49,5’tir. Türk işletmelerinde istihdam edilenlerin toplam sayısı ise yine aynı dönem içinde 212.000’den takriben 366.000’e yükselmiştir. Bu da istihdam edilenlerdeki artış oranının % 72,6 olduğunu göstermektedir. AB’ndeki Türklerin Almanya’daki yüksek oranı ve buna bağlı olarak çalışan nüfus ve serbest girişimcilik konusundaki ağırlıkları sonucu, AB içinde yaşayan Türklerin ve Türk girişimcilerin içinde en büyük payı Almanya’daki Türkler ve Türk girişimcileri almaktadır.
Zentrum für
Türkeistudien
Türkiye
Araştırmalar
Merkezi
Institut an
der UniversitŠt
GH Essen
Nisan 2000